Zwierzęta w Biblii
Bosak, Pius, Czesław. Wszystkie zwierzęta Biblii. Słownik — konkordancja. Wyd. Petrus, 2017
Chrostowski, Waldemar. Status zwierząt w Biblii. Forum Teologiczne 2005, 6, 7-22
Chrostowski, Waldemar. Miłość do stworzeń na kartach Biblii. Paedagogia Christiana, 2011, 2, 28
Clough, David L. All God's Creatures: Reading Genesis on Human and Non-human Animals. In: Reading Genesis After Darwin. Stephen C. Barton and David Wilkinson [eds.]. Oxford University Press, 2009, 145-162
Czaczkowska, Iga. Pomiędzy potopem a tęczą. KUL. Lublin 1998
Hadjadj, Fabrice. Le Dieu des bêtes : somme zoothéologique, Desclée de Brouwer. 2024
Hołownia, Szymon. Boskie zwierzęta. Wydawnictwo Znak 2018
Jaromi, Stanisław. Boska Ziemia. Wydawnictwo Znak, 2019.
Majewski, M. Zwierzęta czyste i nieczyste w Starym Testamencie. Część I: Omówienie prawa czystości zwierząt. Część 2.
Zeszyty Naukowe Stowarzyszenia Biblistów Polskich 11 (2014) 375-398.
Majewski, M. Zwierzęta czyste i nieczyste w Starym Testamencie. Porządek stworzenia jako kryterium podziału. Collectanea Theologica
89(2019) nr 2, 5-49
Najda, Andrzej Jacek.Zwierzęta domowe w nauczaniu Jezusa. Studia Ecologiae et Bioethicae, 2009, 7/2, 93-104
Steck, Ch. All God’s Animals: A Catholic Theological Framework for Animal Ethics, 2019, Georgetown University Press
Stanek-Czerny, Grażyna, Piliszewska Anna [red.] Zwierzę – człowiek –Bóg. Academia Ignatianum/WAM 2017
Wajda, Anna Maria. Metafory zwierzęce. w błogosławieństwie Jakuba (rdz 49, 1-28). Collectanea Theologica
88(2018) nr 4, 53-72
Teologia o zwierzętach
Monografie i prace doktorskie
1976 Linzey, Andrew. Animal Rights: A Christian Assessment of Man's Treatment of Animals 1976
1987 Linzey, Andrew. Christianity and the Rights of Animals 1987
1989 Linzey, Andrew. Animals and Christianity: A Book of Readings 1989, 2007
1994 Linzey, Andrew. Teologia zwierząt. WAM 2010 (1 wyd. ang. 1994)
1995 Moltmann J. Bóg w stworzeniu, Znak 1995
1997 Linzey, Andrew. After Noah: Animals And The Liberation Of Theology Paperback 1997
1998 Linzey, Andrew and Yamamoto Dorothy (Eds.). Animals on the Agenda: Questions about Animals for Theology and Ethics 1998
2002 Linzey, Andrew. Animal Gospel: The Christian Defense of Animals 2002
Phelps, Norm. The Dominion of Love. Animal rights according to the Bible, 2002
2007 Linzey. Animals and Christianity: A Book of Readings, 1989, 2007
Linzey. Creatures of the Same God: Explorations in Animal Theology, 2007
Linzey, Andrew. Creatures of the Same God: Explorations in Animal Theology 2007
2009 C. Deane-Drummond, D. Clough, ed., Creaturely Theology: On God, Humans and Other Animals, London: SCM, 2009
Jones, Deborah Jones, The School of Compassion: A Roman Catholic Theology of Animals, Gracewing, 2009
Jacek Salij Gwiazdy, ludzie i zwierzęta. O godności człowieka i godności materii. W Drodze, 2009
2010 A. Linzey. Why Animal Suffering Matters: Philosophy, Theology, and Practical Ethics 2010
Linzey. Teologia zwierząt. WAM, 2010 (pol.wydanie)
Martin. Lintner. Etica Animale, una prospettiva cristiana. Queriniana 2020
2011 D. K. Miller Animal Ethics and Theology: The Lens of the Good Samaritan, Routledge, 2011
Clough. On animals. Vol. I. Systematic Theology. Bloomsbury, 2011
2012 A. Rotzetter. Streicheln, mästen, töten: Warum wir mit Tieren anders umgehen müssen, Herder, 2012 (Głaskane, tuczone, zabijane. Święty Wojciech, 2013)
D. Clough. On animals. Vol. I. Systematic Theology. Bloomsbury, London 2012
2013 Ch. Camosy. For Love of Animals: Christian Ethics, Consistent Action. Franciscan Press, 2013
Deane-Drummond, R. Artinian-Kaiser, D. Clough. Ed., Animals as Religious Subjects. London: Bloomsbury/T & T Clark, 2013
2014 M. Starowieyski. Zapytaj zwierząt, pouczą czyli opowiadania wczesnochrześcijańskich pisarzy o zwierzętach (Ask the animals, they will teach you: stories about animals
by early Christian writers, PL), WAM, 2014
A. Johnson: Ask the Beasts: Darwin and the God of Love. A&C Black, 2014
Divin animality: Animal Theory, Creaturely Theology, Ed. Stephen D. Moore’a, Fordham University Press, 2014
2015 R. P. McLaughlin Christian Theology and the Status of Animals: The Dominant Tradition and Its Alternatives, Palgrave Macmillan, 2015
2016 I. Jones. Dominion and Communion: Patristic Theology and Ethics of Humanity’s Relationship with Animal Creation”. Fordham University, 2016 (praca dr)
Remele. Die Würde des Tieres ist unantastbar. Eine neue christliche Tierethik. Kevelaer: Butzon & Bercker, 2016.
Bogazzi. Christian inspired vegetarianism. Humans and animals in the divine plan. Youcanprint 2016 (in English 2025)
2017 K. Hiuser. Animals, Theology and the Incarnation. SCM Press, 2017
Stanek-Czerny, A. Piliszewska [red.] Zwierzę – człowiek –Bóg. (Animal-Man-God) Academia Ignatianum/WAM, 2017
2018 D. Clough. On animals. Vol. II. Theological Ethics. Bloomsbury, 2018
Horstman, T. Ruster, G. Taxacher. Alles, was atmet: Eine Theologie der Tiere. Verlag Friedrich Pustet , 2018
Priebe. Zwierzęta, etyka i chrześcijaństwo. Wyd. Znaki Czasu, 2018
Hołownia, Szymon. Boskie zwierzęta. Wydawnictwo Znak 2018
2019 C. Grey. Creation, Evil and Suffering. In The Oxford Handbook of Creation. OUP. Oxford University Press, 2019
Grey. Theology, Science and Life, T&T Clark, 2019
Ch. Steck. All God’s Animals: A Catholic Theological Framework for Animal Ethics, Georgetown University Press 2019
Ch. Nellist. Eastern Orthodoxy and Animal Suffering. Ancient Voices in Modern Theology. Cambridge Scholars Publishing, 2019
2020 C. Deane Drummond. Theological Ethics Through a Multispecies Lens”. Oxford University Press, 2020
Smykowski. Człowiek i zwierzęta. Szkice teologicznomoralne. (Man and animals. Teological drafts, PL), Prace Wydziału Teologii KUL, 2020
2021 C. Matthew, The Boundaries of Human Nature: The Philosophical Animal from Plato to Haraway, Cambridge University Press, 2021
2022 Raymond R. Hausoul i Veli-Matti Kärkkäinen. God’s Future for Animals: From Creation to New Creation, Wipf & Stock Publishers, 2022
2023 Animal Theologians, red. Andrew Linzey i Clair Linzey, Oxford University Press, 2023
2024 Ch. Delahaye. Le testament des animaux: La médiation animale pourrait-elle être aussi spirituelle ? Editions Golias, 2024
T. Martin. Animals in Heaven ? A Catholic Pastoral Response to Questions about Animals. Wipf and Stock, 2024
Kočalka. A Righteous Man Regards the Life of His Animal, but the Tender Mercies of the Wicked are Cruel": Reflection on Factory Farming from the Perspective of Environmental Theology, 2024 (phd diss. Carol University in Prague)
2025 N. Asproulis. Eastern Orthodox Christian Animal Theology: God, Animals and Creation in Dialogue, Lexington Books, 2025
Ch. Steck. A haven for Animals. A Catholic case and why it matters. Georgetown University Press, 2025
(pełna bibliografia Andrew Linzeya: https://www.oxfordanimalethics.com/who-we-are/director/)
Artykuły
Akers, Keith. The Lost Religion of Jesus: Simple Living and Non Violence in Early Christianity
Berkman, John, Deane-Drummond, Celia. Catholic Moral Theology and the Moral Status of Non-Human Animals. Journal of Moral Theology, 2014, vol, 3, nr 2
Berkman, John. Must We Love Non-Human Animals? A Post-Laudato Si' Thomistic Perspective. New Blackfriars, 102: 322-338. https://doi.org/10.1111/nbfr.12615
Brusiło, Jerzy. Arka Noego jako teologicznomoralny archetyp zmagań człowieka z przyrodą i zmianami klimatycznymi. Teologia i Moralność, 2016, t.19, 29-46
Clough, David. On Thinking Theologically About Animals: A Response’, Zygon 49:3 (2014), 764-71
Clough, David. Should Christians be vegan?
Covey, Alison. With Every Living Creature that is with You: Exploring Relational Ontology and Non-Human Animals”. praca doktorska. University of Toronto
Grey, Carmody. The Only Creature God Willed For Its Own Sake: Anthropocentrism in Laudato Si and Gaudium et Spes. Modern Theology, 2020, 36(4), 865-883.
Grey, Carmody. Time and Measures of Success: Interpreting and Implementing Laudato Si. New Blackfriars, 2019, 101(1091), 5-28.
Grey, Carmody. Only Theology Saves Culture: Overcoming Nature-Culture Dualism in Modernity and Postmodernity. Tijdschrift voor Theologie 2015, 55(4), 325-337.
Hryniewicz, Wacław. Chrześcijaństwo a świat przyrody. Znak. czerwiec 2008, nr 637
Hryniewicz, Wacław. Człowiek pośród stworzeń. W: Nad przepaściami wiary. Znak,2001, s. 7-26
Jan Paweł II, Encyklika Sollicitudo rei socialis, 34 (postrzeganie świata pozaludzkiego)
Kardas, Antoni. Krótki szkic teologii zwierząt.
Nellist, Christina. Eastern Orthodoxy and Animal Suffering. Ancient Voices in Modern Theology. Cambridge Scholars Publishing, 2019
Remele, Kurt. Von Hermelinen, Menschen und Gott: christliche Tierethik. In: Edith Riether, Michael Noah Weiss (Hrsg.): Tier – Mensch – Ethik (= Schriftenreihe der Initiative Weltethos Österreich. Bd. 5). Lit, Münster, 2012, s. 169–188.
Remele, Kurt . Die Würde des Tieres ist unantastbar. Eine neue christliche Tierethik (Godność zwierzęcia jest nienaruszalna. Nowa chrześcijańska etyka zwierząt). Kevelaer: Butzon & Bercker, 2016.
Ricard, Matthieu. A Plea for the Animals. The Moral, Philosophical, and Evolutionary Imperative to Treat All Beings with Compassion, Shambhala 2016 (buddism)
Rogowski, Roman. Teoekologia. Offic. Wyd w Misji. 2008
Salij, Jacek. Gwiazdy, ludzie i zwierzęta. O godności człowieka i godności materii. Poznań: Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów W Drodze, 2009
Smykowski, Krzysztof. Człowiek i zwierzęta towarzyszące. Refleksje teologa moralisty. Verbum Vitae 2017, 32, 445-460.
Śledzianowski, J. Dehumanizacja człowieka i humanizacja zwierząt, Wydawnictwo Jedność, Kielce 2014
Tillich, Paul. Teologia systematyczna (Rozdział: O Istnieniu i Chrystusie). Kęty 2005.
W 2014 roku cały numer czasopisma Journal of Moral Theology poświęcony był zwierzętom. Pełne teksty dostępne tutaj
Chrześcijańskie organizacje, portale, czasopisma poświęcone zwierzętom
Organizacje
Chrześcijanie dla Zwierząt - Polska
Animal Interfaith Alliance – Organizacja pozarządowa zrzeszająca rozmaite fundacje religijne zajmujące się prawami zwierząt. Stworzona po to aby stworzyć wspólną platformę komunikacji dla ludzi różnej religijności i wiary, aby ułatwić im działania na rzecz zwierząt. Wydaje czasopismo “Animal Spirit“.
Catholic Concern for Animals – fundacja zajmująca się prawami zwierząt w perspektywie katolickiej. Ma swoją filię w Polsce Catholic Concern for Animals – Poland . Wydaje czasopismo Arka
F.R.A Fraternité pour le respect Animal - chrześcijańska organizacja działająca na rzecz dobrostanu zwierząt we Francji
Chrétiens Unis pour la Terre - grupa chrześcijan angażujących się w ekologię, organizująca m.in kampanię "Post dla Ziemi"
St. Francis Alliance: group of Catholics committed to seeking a just and compassionate world for all creatures. Inspired by Pope Francis’s encyclical on integral ecology, Laudato Si’,
Catholic Community For Animals USA
Catholic Action for Animals
Cattolici Vegetariani - stowarzyszenie katolików wegetarian, które na rzecz odnowy życia chrześcijańskiego i szerzenia, zgodnie z zasadami doktryny katolickiej, wegetariańskiego stylu życia w poszanowaniu każdego czującego stworzeniaWięcej Info
Ogden Nash. W świecie mułów nie ma regułów. Media Rodzina 2007.
Ogden Nash, znakomity poeta amerykański w tłumaczeniu Stanisława Barańczaka. Błyskotliwy, absurdalny, humor, zabawa ale i uważna obserwacja świata., także zwierząt Zbiorek 111 wierszy poety wybranych przez tłumacza.
Stanisław Barańczak. Zwierzęca zajadłość. Z zapisków zniechęconego zoologa. Wyd. A5, Poznań 1991.
Tomik poetycki, zawierający 29 zabawnych wierszy o zwierzętach opatrzonych rewelacyjnymi rysunkami Wojciecha Wołyńskiego.
Tomik skomponowany jest na zasadzie zwierzęcego alfabetu – każdej literze przysługuje jedno zwierzę (wyjątkiem jest tu litera K – uprzywilejowana aż dwoma zwierzakami, co zresztą autor skwapliwie tłumaczy), a każdemu opisanemu zwierzakowi towarzyszy genialna ilustracja, tworząca z tekstem poetyckim jedną całość, a nie będąca jedynie dodatkiem do wiersza.
Nie jesteśmy, nie będziemy sami w Królestwie Bożym
Dwa impulsy zbiegły się i stoją za tym tekstem. Jeden to tekst Michała Rycherta o Królestwie Bożym, drugi — ożywiona ostatnio nadzieja, że ruszą prace nad nową ustawą o ochronie zwierząt. Jej projekt został już złożony. Oby tym razem słowa zamieniły się w konkretne prawo. Prawo humanitarne, odpowiadające etyce i wiedzy 21 wieku. Może prace nad nim będą czasem „nawracania się”, może zmiękczą „stwardniałe serce” (Mt 13,15) tych ludzi, którzy resztę stworzenia traktują wyłącznie utylitarnie, wyłącznie służebnie lub dla swojego ziemskiego, nigdy wystarczającego, zysku?Więcej Info
Prawo do zabijania. Znak 2013, 694 (3)
Zeszyt znaku poświęcony jedzeniu mięsa. Z jedzeniem mięsa wiązała się niegdyś wina, którą pozwalał wyrazić i poniekąd zmazać rytuał. Dziś znika nam ona sprzed oczu tak jak zabijanie zwierząt, będące obecnie zaawansowanym technologicznie procesem przemysłowym. Czy mięsożerność przystoi jeszcze współczesnym ludziom? Piszą: Siemienowicz, Szyjewski, Paziński.
Zwierzę, którym jesteś. Znak 2015, 720
Pytanie o status zwierzęcia jest być może jednym z najistotniejszych, które musi sobie zadać współczesna filozofia. Okazuje się bowiem, że różnica między człowiekiem a zwierzęciem (czy szerzej: między tym, co ludzkie i nieludzkie) nie jest trwała, niepodważalna i wieczna. Wprost przeciwnie – „zwierzęcość” destabilizuje dotychczasowe rozumienie podmiotu, prowokuje przesunięcie granic humanizmu, rozbija oczywistość Homo sapiens.
Czy wyrzucone niegdyś na marginesy antropologii zwierzę nie wzbogaca międzygatunkowej wspólnoty, a tym samym człowieka? Jak szanować ludzko-nieludzką różnicę i różnorodność? Dlaczego traktowanie nieludzi na równych (z ludzkimi) prawach jest wizją utopijną? Jakim językiem mówić w imieniu tych, których języka człowiek nie potrafi zrozumieć?
Nadanie zwierzętom pozaludzkim statusu osoby stawia nas w centrum pytań o podmiotowość. Kwestię tę w najnowszym numerze miesięcznika „Znak” podejmują znakomici autorzy: Andrzej Elżanowski bada różnice między podmiotami osobowymi i nieosobowymi, Jacques Derrida zastanawia się nad coraz mniej wyraźną granicą między człowiekiem a zwierzęciem, Zbigniew Mikołejko opowiada o doświadczeniach cierpienia i śmierci, które łączą ludzi i zwierzęta w sposób niepodważalny. Wątki te dopełniają głosy Miry Marcinów na temat szalonych zwierząt i Krzysztofa Koransa o szympansach, bonobo i Homo sapiens.
O cierpieniu zwierząt. Znak 2008, 637, 6
Monograficzny zeszyt czasopisma Znak pt. „O cierpieniu zwierząt”, 2008, 637 (6). ażdy, kto czytał Dziennik Gombrowicza, zapamiętał scenę na argentyńskiej plaży, kiedy to Witoldo próbował ratować odwrócone na grzbiet żuczki. Albo opowieść z tego samego drugiego tomu Dziennika o dogorywającym psie Dusia Jankowskiego, którego trzeba było dobić. W kontekście tych historii Gombrowicz stawia tezę, że cierpienie zwierząt jest całkowicie bez-zasadne i właśnie dlatego w najwyższym stopniu przerażające. Dopowiada, że nawet chrześcijanie nie potrafią sobie z nim poradzić, bo nie obejmuje go plan zbawienia. Czy jest tak rzeczywiście? W naszym numerze chcemy skomplikować obraz chrześcijaństwa, a zarazem pokazać, że cierpienie „braci mniejszych” powinno nas najżywiej obchodzić i nie musi oznaczać stępienia wrażliwości na udrękę ludzi. O. Wacław Hryniewicz przywołuje te tradycje myśli i duchowości chrześcijaństwa, które próbowały pokazać, że „nową ziemię i nowe niebo” zaludnią także „odnowione” rośliny i zwierzęta. O. Wacław Michalczyk w duchowości św. Franciszka odkrywa najgłębszy sens ubóstwa wyrażającego się w miłości do wszystkich stworzeń. Uzupełnieniem refleksji teologów jest artykuł Janusza Tazbira przypominający krwawą historię ludzkiego podboju świata zwierząt i tekst s. Barbary Chyrowicz, która jako etyk porównuje ze sobą cierpienie ludzi i istot niższych. Praktyczne wskazówki przynoszą teksty Adama Wajraka i Michała Olszewskiego.
Spis treści:
JANUSZ TAZBIR – Ludzie przeciwko zwierzętom
WACŁAW HRYNIEWICZ OMI – Chrześcijaństwo a świat przyrody
WACŁAW MICHALCZYK OFM – Święty Franciszek z Asyżu i stworzenia
BARBARA CHYROWICZ SSpS – Cierpienie ludzi – cierpienie zwierząt
ADAM WAJRAK – Las i jego cierpiący mieszkańcy
MICHAŁ OLSZEWSKI – Kręta ścieżka mięsożercy
Zwierzęta, nasi bracia mniejsi, 1998, 7
monograficzny zeszyt czasopisma Więź, 1998, 7 (477) poświęcony zwierzętom pt. Zwierzęta, nasi bracia mniejsi.
Spis treści:
ks. Roman E. Rogowski. Zwierzęta – nasi mniejsi bracia
ks. Jan Twardowski. Nie lekceważ • Wiersz dydaktyczny
Andrzej Friszke. Zwierzęta a człowiek rozumny
Teresa Liszcz. Zwierzęta w prawie stanowionym
Adam Wajrak. Cierpienia dzikich zwierząt
Ludmiła Marjańska. Trzy strofy o wielbłądach
Cezary Gawryś. Proboszcz, ludzie i zwierzęta
Dwóch włóczęgów, dwóch przyjaciół
Julia Hartwig. Kot Maurycy
Andrzej Friszke. Muszka, Maks i Sonia
Agnieszka Magdziak-Miszewska. Nasze psy
Piotr Matywiecki. 94 *** (Jeszcze milczenie Boże...)
ks. Henryk Paprocki. Czy tylko człowiek będzie zbawiony?
Mikołaj Dubinin OFMConv. Święty Franciszek i jego brat Słońce
Cezary Żechowski. Wiersze
Marek Melnyk. Krótki przewodnik po domu i zagrodzie Ottona Rohde (2)
Piotr Wojciechowski. Jeden świat, jeden mózg; Metalogika metafizyki
Zofia Romanowiczowa. Trybulacje Proboszcza P.
Zwierzenia zwierząt. 2019, 3
Monograficzny zeszyt czasopisma “Tygodnik Powszechny” pt. Zwierzenia zwierząt. 2019, wydanie specjalne nr. 3 (11).
stworzenia w najlepszych tekstach. Tokarczuk, Stasiuk, Hołownia, de Waal, Robiński, Łubieński, Zajączkowska: 172 strony znakomitych Autorek i Autorów o zwierzętach - i relacjach ludzi ze zwierzętami.
Nasi bracia mniejsi. Ethos 2013, 26, 2
Monograficzny zeszyt czasopisma ETHOS kwartalnika Instytutu Jana Pawła II KUL (2013, 26, 2(102)) pt. „Nasi bracia mniejsi” poświęcony poświęcony jest namysłowi nad aksjologicznym statusem zwierząt oraz zagadnieniu, czy zwierzętom przysługują określone uprawnienia, a jeśli tak, to jaka jest natura tych uprawnień oraz jakie rodzą one postulaty dla teorii etycznych. Zagadnienie etyki postępowania wobec zwierząt (ang. animal ethics) jest szeroko dyskutowane we współczesnej kulturze Zachodu zarówno na poziomie debaty publicznej, jak i dyskusji naukowych prowadzonych przez filozofów (w szczególności etyków), teologów, antropologów kultury, etologów, socjologów i psychologów.