W Castel Gandolfo jedynym zwierzęciem byłam ja
Byłam na konferencji „Raising Hope” w Castel Gandolfo (1-3.10.2025). Pojechałam tam nie tylko po to, aby uczestniczyć w celebracji 10 rocznicy opublikowania ekologiczno-społecznej encykliki Papieża Franciszka Laudato si’, ale także po to, aby spróbować przekazać osobiście papieżowi Leonowi XIV list od pro zwierzęcych organizacji chrześcijańskich w którym prosimy Papieża Leona XIV o aktualizację katolickiego nauczania dotyczącego relacji człowiek zwierzę. List zainicjowaliśmy my Chrześcijanie dla Zwierząt – Polska, a podpisało go kilkanaście organizacji z całego świata, wielu teologów, biblistów, etyków, ekologów, etologów, a także tzw. zwykłych katolików. Nie możemy znieść tego, że pomimo rozwoju wiedzy, technologii, a także idei wolności, sprawiedliwości, zwierzętom wciąż dzieje się niewyobrażalna krzywda, a Kościół tym milczy. Cały list możecie przeczytać TUTAJ.


Nie wierzyłam do końca, że uda mi się list wręczyć Papieżowi, na tak wielkiej Konferencji, w której początku tylko uczestniczył, otwierając ją i błogosławiąc zebranych. Miałam wprawdzie plan B, to znaczy złożenie listu w Kancelarii watykańskiej, ale to rozwiązanie oznaczało, że zginie w powodzi innych apeli i próśb. Ale udało się, gdy Papież opuszczał salę udało mi się przez osobę z ochrony przekazać list. Hurra! Żeby tylko przeczytał!


Udało mi się również zorganizować stoisko z naszym listem, zakładkami i kodami QR do wersji językowych listu. Widziałam, że uczestnicy zabierali zakładki. Tutaj macie kod do polskiej wersji listu, wciąż zbieramy pod nim podpisy. Dołączcie. Nadal będziemy naciskać na Watykan.


A to ja w akcji. Na kurtce, koszulkach i małej tabliczce miałam napisane hasło: RAISE HOPE FOR GOD'S ANIMALS (Rozbudź nadzieję dla Bożych zwierząt). Paradowałam z tymi napisami i eksponowałam je gdzie się dało. Odbyłam również wiele rozmów w kuluarach Konferencji o wielkiego braku w ekologii integralnej, jakim jest pominięcie kwestii zwierząt i hodowli przemysłowej, zarówno w aspekcie etycznym, jak i ekologicznym. Spotkałam m.in. brytyjskiego biskupa Johna Arnolda, który kiedyś miał wystąpienie w sprawie hodowli na naszym Kongresie Katolików i Katoliczek w Centrum Solidarności w Gdańsku. z zadowoleniem przyjął wiadomość o naszym liście.


Pracowaliśmy także w grupach i m.in. wypracowaliśmy deklaracje naszego zaangażowania w przyszłości. W imieniu wszystkich obrońców zwierząt złożyłem następującą deklarację: „Zrobimy wszystko, aby głos zwierząt – najbardziej bezbronnych stworzeń był wyraźnie słyszalny wśród społeczności Laudato Si’ Movement i wśród wszystkich ludzi wierzących na całym świecie. Nie są one naszą własnością, a Ziemia jest również ich domem”. Deklaracje będą opublikowane, a może je złożyć każdy tutaj: https://raisinghope.earth/pledge/

Niestety, moje apele i moje rozmowy były jedynymi na całym tym wielkim ekologicznym spotkaniu. Wysocy rangą przywódcy ze środowisk religijnych, przedstawiciele organizacji społecznych, politycy i reprezentanci społeczności tubylczych 3 dni zastanawiali się nad wpływem encykliki Laudato Si’ na działania wstrzymujące dewastację środowiska, wytyczali dalsze ścieżki, ale nikt nie mówił o przemyśle produktów zwierzęcych. A przecież jest odpowiedzialny za co najmniej 1/3 emisji , za skażenie środowiska, epidemie, problemy zdrowotne ludzi. Mięso podawano codziennie. Była wprawdzie opcja wegetariańska/wegańska, ale większość nie brała jej pod uwagę.
Trzeba przyznać, że papież w swoim przemówieniu powiedział: „Nie możemy kochać Boga, którego nie widzimy, a jednocześnie gardzić Jego stworzeniami”. Ale to było mniej więcej wszystko, co można było bezpośrednio odnieść także do zwierząt. Nikt nie budował dla nich nadziei.
https://youtu.be/dpIfY8MlDVk
Ale to wszystko dla naszych mniejszych braci i sióstr. Byłam bardzo zawiedziona tym, że całkowicie pominięto temat. Wyrazy poparcia i życzliwości dla mojej akcji ze strony niektórych uczestników tego nie zmieniły. Przedstawiciele mediów byli całkowicie obojętni. Interesował ich papież i Arnold Schwartzeneger. A tego ostatniego i innych mówców najbardziej paliwa kopalne.

Grenlandzki, i inny lód, będzie się nadal topił, jeżeli nie zauważymy, że nie tylko Ziemia i ludzie na niej krzyczą o ratunek, ale także miliardy zwierząt. Zostawiłam nasze przesłanie. Tyle tam mogłam zrobić. Ale, to nie koniec.


List do Papieża Leona XIV z prośbą o odnowę nauczania odnośnie do relacji człowiek-zwierzę / Letter to Pope Leo XIV to update Christian teaching on human-animal relation
LIST DO PAPIEŻA LEONA XIV OD CHRZEŚCIJAŃSKICH ORGANIZACJI I OSÓB,
DLA KTÓRYCH WAŻNA JEST OBRONA I OCHRONA ZWIERZĄT Z PROŚBĄ
O AKTUALIZACJĘ NAUCZANIA POWSZECHNEGO DOTYCZĄCEGO STOSUNKU DO NICH CZŁOWIEKA
List można podpisać na Platformie Change.org tutaj:
English
Français
Polski
Deutsch
Italiano
Español
Streszczenie listu
Wasza Świątobliwość! My, liderzy chrześcijańskich organizacji broniących zwierząt, gratulujemy Waszej Świątobliwości wyboru na Najwyższego Zwierzchnika Kościoła Katolickiego i wyrażamy wdzięczność za zaangażowanie na rzecz ekologii integralnej. Pokornie prosimy o odnowienie apostolskich wskazówek dotyczących moralnej odpowiedzialności ludzi wobec zwierząt. Zakorzenieni w Piśmie Świętym, Tradycji i nauczaniu Kościoła wierzymy, że pilnie potrzebne jest współczujące, zaktualizowane o najnowszą wiedzę naukową nauczanie na temat relacji człowiek-zwierzę, aby zaradzić powszechnemu okrucieństwu wobec zwierząt, degradacji środowiska i kryzysowi klimatycznemu. Prosimy o ustanowienie komisji teologów, etyków, naukowców i innych ekspertów w celu opracowania nauczania, potwierdzającego wewnętrzną wartość wszystkich zwierząt jako stworzeń Bożych i wzywającego wiernych do wyeliminowania okrucieństwa, wyzysku i obojętności na ich cierpienie. Jesteśmy gotowi wesprzeć Kościół danymi, wiedzą i doświadczeniem w tym ważnym teologicznym i moralnym przedsięwzięciu.
1 września 2025
Jego Świątobliwość
Papież Leon XIV
Watykan
Wasza Świątobliwość,
Składamy serdeczne gratulacje z okazji wyboru Waszej Świątobliwości na Zwierzchnika Kościoła Katolickiego. Przyjmujemy z wielka radością wsparcie Waszej Świątobliwości dla idei ekologii integralnej i zapowiedź kontynuacji tej kluczowej dla przyszłości świata działalności.
Jako liderzy organizacji działających na rzecz zwierząt piszemy, aby pokornie zwrócić uwagę Waszej Świątobliwości na wielką u wielu wiernych tęsknotę za odnowieniem apostolskich wskazówek dotyczących moralnej odpowiedzialności ludzi wobec zwierząt. Wierzymy, że zaktualizowane i pełne współczucia nauczanie w tej dziedzinie jest niezbędnym elementem troski Kościoła o całe stworzenie.
Mając jako przewodników św. Franciszka z Asyżu i innych Świętych, z wielkim szacunkiem wzywamy Waszą Świątobliwość do zainicjowania w Kościele procesu refleksji, która określi jasno moralne i duchowe obowiązki chrześcijan wobec zwierząt oraz do wezwania ludzi na całym świecie do wyeliminowania okrucieństwa, wyzysku i obojętności w relacjach człowiek-zwierzę. Takie nauczanie będzie służyło dobru całego życia na Ziemi.
Minęło już dziesięć lat od opublikowania encykliki Laudato si', w której Papież Franciszek przypomniał, że zwierzęta posiadają wewnętrzną niezbywalną wartość, daną im od Boga, a ludzie muszą odrzucić despotyczną dominację na rzecz szacunku dla ich natury. Pismo Święte, Tradycja i nauki Kościoła, w tym Katechizm, wzywają nas do traktowania zwierząt ze współczuciem i szacunkiem. Jednak pomimo tych nauk obojętność ludzi na krzywdę zwierząt jest nadal powszechna. Ludzie odwracają wzrok, nieświadomi lub niechętni, aby przyjąć prawdę ukrytą za murami hodowli, rzeźni i laboratoriów. A biznes robi wszystko, aby ukryć cierpienie, a też tragiczne konsekwencje „produkcji zwierzęcej” dla środowiska, zdrowia i sprawiedliwości społecznej.
Zakładamy, że Wasza Świątobliwość jest świadomy ogromnego cierpienia zadawanego czującym zwierzętom w rolnictwie przemysłowym, transporcie, rozrywce, eksperymentach naukowych i innych ludzkich przedsięwzięciach. Jako naśladowcy Chrystusa uważamy, w kontekście obecnej wiedzy o zwierzętach, brak reakcji na to, co się im dzieje, jest moralną porażką i naszym grzechem.
Są one też, obok ludzi, ofiarami zmian klimatycznych i niszczenia środowiska: palone w pożarach lasów, topione w podnoszących się wodach lub uciekające z zanieczyszczonych siedlisk. Wiemy, że uprzedmiotowienie zwierząt i nieustanny wzrost konsumpcji produktów pochodzenia zwierzęcego jest niszczycielski dla ludzi i planety. Według raportu Intergovernmental Panel of Climate Change z 2023 r. systemy żywnościowe odpowiadają za ponad jedną trzecią wszystkich emisji gazów cieplarnianych i są głównym czynnikiem powodującym utratę różnorodności biologicznej. Intensywne rolnictwo zwierzęce, w dużej mierze produkujące dla zaspokojenia potrzeb zamożnych społeczeństw, napędza głód, marnotrawstwo żywności, zanieczyszczenie i kryzysy zdrowia publicznego.
Czołowi eksperci ds. klimatu ostrzegają, że globalny system żywnościowy w obecnym kształcie jest głównym powodem, dla którego przekroczyliśmy już sześć z dziewięciu granic planetarnego bezpieczeństwa. Zagraża to systemom, które wspierają całe życie, od słodkiej wody i zdrowia gleby po jakość powietrza i populacje zapylaczy. Naukowcy zgadzają się, że odejście od rolnictwa zwierzęcego na rzecz produkcji żywności opartej na roślinach jest najbardziej skutecznym i natychmiast możliwym do przeprowadzenia sposobem złagodzenia kryzysu klimatycznego i środowiskowego.
Nie możemy dłużej utrzymywać zwierzęta poza kręgiem chrześcijańskiego współczucia i realnej troski. Jeśli chcemy realizować ideał bycia dobrymi gospodarzami pełnego pokoju Bożego stworzenia, jak to opisuje Księga Rodzaju (Rdz 1, 26-30), żyć etycznie i być odpowiedzialni za przyszłość życia na Ziemi, jeżeli szczerze dążymy do zbawienia, musimy pilnie przemyśleć nasze relacje ze zwierzętami. Ufamy przy tym, że to Duch Święty prowadzi nas ku temu rozeznaniu, poprzez rozwój wiedzy naukowej, dzięki której lepiej rozumiemy ich naturę, a też poprzez technologiczne rozwiązania pozwalające nam uniezależnić się od wykorzystywania ich dla ludzkich potrzeb.
Tak jak bronimy każdego życia od poczęcia do naturalnej śmierci i z całego serca chcemy reagować na krzyk ubogich tego świata, tak czujemy się wezwani do odpowiadania na krzyk czujących zwierząt.
W orędziu na 10. Światowy Dzień Modlitw o Opiekę nad Stworzeniem (2025) Wasza Świątobliwość mówił, że trzeba, aby "Boża czułość" stała się widoczna w świecie. Wierzymy, że ta Boża czułość rozciąga się również na wszystkie zwierzęta, nie tylko wróble (Łk 12:6), ale także świnie, krowy, kurczaki, ryby i niezliczone inne, cierpiące w milczeniu.
Rozwój etyczny wymaga jednak edukacji i duchowej odnowy, która pomoże wiernym postrzegać zwierzęta jako bliskie nam stworzenia tego samego Ojca Niebieskiego.
Z całym szacunkiem prosimy Waszą Świątobliwość o powołanie komisji teologów, etyków, naukowców i innych odpowiednich ekspertów w celu dogłębnego zbadania tej kwestii i opracowania zaktualizowanego katolickiego nauczania na temat relacji człowiek-zwierzę. Nauczania, które odpowiadałoby współczesnej wiedzy naukowej, i które pomoże kształtować człowieka na obraz kochającego i współczującego Boga.
Bez moralnego przebudzenia, które uznaje wartość życia zwierząt, bez miłosierdzia, empatii i sprawiedliwości także dla nich, nie będziemy w stanie powstrzymać niszczenia środowiska, przezwyciężyć przemocy ani złagodzić ludzkiego ubóstwa. Co bardzo ważne, nie będziemy też naśladować Bożej miłości na naszej drodze do harmonii Królestwa Bożego. Wierzymy głęboko, że Chrystus, gdyby chodził dziś wśród nas, stanąłby po stronie bezbronnych zwierząt.
Dlatego jeszcze raz gorąco apelujemy do Waszej Świątobliwości, aby otworzył w Kościele nowy rozdział refleksji moralnej i nauczania, które włączy zwierzęta w krąg współczucia i sprawiedliwości. Tak jak Kościół odegrał ważną rolę w promowaniu ochrony środowiska, tak samo teraz ma szansę przewodzić w uzdrowieniu naszej relacji ze zwierzętami. „Całe stworzenie oczekuje z niecierpliwością objawienia się dzieci Bożych” (Rz 8:19).
Nasze organizacje służą danymi, wiedzą i swoim doświadczeniem, aby wesprzeć Kościół w tym ważnym teologicznym, moralnym i cywilizacyjnym przedsięwzięciu.
Z głębokim szacunkiem i nadzieją,
Liderzy i Członkowie niżej wymienionych organizacji
oraz podpisani z imienia i nazwiska:
******
All Creatures.org (USA) - Tams Nicholson, Executive Director https://www.all-creatures.org/
AnimaTerra -Prendre soin de la Terre et du Vivant - Christine Kristof www.animaterra.fr
Catholic Action for Animals and St. Barnabas Laudato Si' Group (UK) - Virginia Bell ; Virginia Bell vrbell18@yahoo.co.uk ; https://catholicactionforanimals.wordpress.com/
Catholic Vegetarians (Italy) - Marilena Bogazzi, President cattolici.vegetariani@gmail.com ; www.cattolicivegetariani.it
Christian Animal Rights Association (USA) - Matthew A. King, President info@christiananimalrights.com https://christiananimalrights.com/
Christian Vegetarian Association (USA) - Stephen R. Kaufman, MD, Chair https://www.christianveg.org/
Christians for Animals (Poland) – Barbara Niedźwiedzka, PhD chrzescijaniedlazwierzat@gmail.com www.opowiedzwierze.pl f. https://www.facebook.com/ChrzescijanieZwierzeta
ChristInnen für Tiere (Germany) - Gabriella Perotto, gabriperotto@hotmail.com
Fraternité pour le Respect Animal (France) – Estela Torres estelatorres@fra-respect-animal.org www. https://fra-respect-animal.org/
Jesuit European Social Centre (JESC) - Colm Fahy, Ecology Advocacy Officer https://www.jcfj.ie/
Pan-Orthodox Concern for Animals – President dr Christina Nellist, panorthodoxconcernforanimals@gmail.com https://panorthodoxconcernforanimals.org/
Vegan Catholic Christian - Daniel Mascarenhas, S.J. vegancatholic.org ; dmascarenhassj@thejesuitpost.org
Oraz niżej podpisani :
John Berkman, Ph.D. Professor Ordinarius of Moral Theology, University of Toronto (Canada)
Elizabeth Johnson, PhD, Distinguished Professor of Theology Emerita, Fordham University (USA)
Catherine Vialle, Professeur d’Ancien Testament, Lille (France)
Marcin Majewski, dr hab. Professor of Bible Studies at Uniwersytet Papieski Jana Pawła II (Poland)
Richard Chartier, o.f.s., M.Sc., franciscain séculier. Laval – Quebec (Canada)
Robert Culat, priest, Diocese of Avignon (France)
Roman Batorski, Parish Priest, Słubice (Poland)
Marek Kurkierewicz, pastor w Kościół Chrystusowy -Społeczność Chrześcijańska, Koszalin (Poland)
Terry Martin, priest of the Diocese of Arundel & Brighton (UK)
Andrzej Stefański, priest, Aartsbisdom Mechelen-Brussel (Belgium)
Jerzy Ptach, priest emeritus, Śmiłowo (Poland)
Lucille C. Thibodeau, Sister, p.m., Ph.D., Fellow of the Oxford Centre for Animal Ethics (France)
Dorota Probucka, Ph.D. Professor Ordinarius, and The Chair of Social Ethics Department of the University of the National Education Commission, Chief Editor of the journal Ethical Education (Poland)
Margarita Carretero González, PhD, Senior Lecturer and Fellow of the Oxford Centre for Animal Ethics (Spain)
Ruby Alemu, PhD, Independent Scholar in Theological Ethics (UK)
Juan Carlos Vila Alonso, Philosophy and Secondary and University Teacher(Spain)
Jorge Antonio Jiménez Carrero, University Professor of Administrative Law (Spain)
Barbara Gardner MBE, Animal Interfaith Alliance (UK)
Ginny Martínez Valdés. Food for Life Instructor (Mexico)
Alessandro Zara Ferrante, Catholic Animal Advocacy Team, musician (Spain)
Zbigniew M. Karaczun, Dr hab. Professor of the Warsaw University of Life Sciences (SGGW), CEO of the Polish NGOs Climate Coalition (Poland)
Piotr Skubała, PhD, Professor of University of Silesia in Katowice, Institute of Biology, Biotechnology and Environmental Protection (Poland)
Dorian Raßloff, documentary filmmaker, ChristInnen für Tiere Berlin (Germany)
Sébastien Doane, Professeur agrégé, FTSR, Université Laval, Québec (Canada)
Benoît Calmels animal advocate member of the FRA and Notre Dame de Toute Pitié (France)
Bartosz Bartosik, Redaktor Naczelny katolickiego portalu społeczno-kulturalnego Więź.pl. (Poland)
Katarzyna Sternal, journalist, Przewodnik Katolicki (Poland)
Sister Ange-Marie Bender, osb and member of the FRA (France)
Corinne Calmels, enseignant-chercheur, Toulouse, (France)
Małgorzata Nabel-Dybaś, Dziennikarka radiowa, Radio Zachód (Poland)
W uzupełnianiu…
Książki dotyczące zwierząt z dziedziny ekologii. Wybór
2010
J. S. Foer Eating Animals, Back Bay Books, 2010
2011
G. S. Roberts Environmental Concerns in Animal Agriculture and Feeding, 2011
2012
Eating Planet – Nutrition Today: A Challenge for Mankind and for the Planet. Report, 2012
L. R. Brown, Full Planet, Empty Plates, Edizioni Ambiente, W. W. Norton & Company, 2012
Animal Agriculture: Our Health and Our Environment in: Aysha Akhtar. Animals and Public Health, Palgrave Macmillan, 2012
2013
Foer, J.S. Zjadanie zwierząt. Warszawa, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2013
2014
Lymbery, P. , Oekeshott. Farmageddon: The True Cost of Cheap Meat, Bloomsbury, 2014, pol. Vivante, 2015
2015
A. J. Fitzgerald Animals as Food, Michigan State University Press, 2015
Ch. Clayton The Elephant in the Cornfield: The Politics of Agriculture and Climate Change, Amazon Digital Services LLC, 2015
2016
FAO – Raport „Contributions of Livestock Species and Breeds to Ecosystem Services”, FAO, 2016
2017
M. Shahid The Effects of Livestock on Environment, LAP LAMBERT Academic Publishing, 2017
T. Garnett Livestock and Climate Change, Routledge, 2017
2018
J. Sebo, Ch. Schlottmann Food, Animals and the Environment: An Ethical Approach, Routledge, 2018
T. Thornes Animal Agriculture and Climate Change. In: Ethical Vegetarianism and Veganism, Routledge, 2018
J. R. Anthis The End of Animal Farming, Beacon Press, 2018
2019
Vasile Stănescu. Cowgate: Meat Eating and Climate Change Denial. In: Climate Change Denial and Public Relations, Routledge, 2019
2020
J.-A. McArthur, K. Wilson Hidden: Animals in the Anthropocene, Lantern Publishing & Media, 2020
M. Kurlansky – Salmon: A Fish, the Earth, and the History of a Common Fate, Oneworld Publications, 2020
2021
H. Mance How to Love Animals: In a Human-Shaped World, Vintage Publishing, 2021
2022
P. Lymbery Sixty Harvests Left: How to Reach a Nature-Friendly Future, Bloomsbury Pub., 2022
2023
P. Singer. Animal Liberation Now, Harper, 2023
H. Singer. Abandon Every Hope: Essays for the Dead, Upswell Publishing, 2023
G. Dickie Eight Bears: Mythic Past and Imperiled Future, W. W. Norton & Company, 2023
2024
J. Merchant, R. MartinIndustrial Farm Animal Production, the Environment, and Public Health, Johns Hopkins University Press, 2024
2025
M. Grunwald. We Are Eating the Earth, Simon & Schuster, 2025
W. Potter. Little Red Barns, City Lights Publishers, 2025
Niech giną. Jak nie chronimy zwierząt w czasie kryzysów i wojen. Raport, Wyd. Czarne 2025
Książki dotyczące zwierząt z dziedziny nauk społecznych i polityki. Wybór
1995
Adams, Carol J., Donovan, J. Animals and women: Feminist theoretical explorations. Duke University Press, 1995
2010
A. Cochrane. An Introduction to Animals and Political Theory. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2010
M. Joy. Why We Love Dogs, Eat Pigs, and Wear Cows: An Introduction to Carnism. San Francisco: Conari Press, 2010
Van Emden, Richard. Tommy's Ark: Soldiers and Their Animals in the Great War. Bloomsbury 2010
2011
J. Sanbonmatsu. Critical Theory and Animal Liberation. Rowman & Littlefield Pub., 2011
S. Donaldson i W. Kymlicka, Zoopolis: Polityczna teoria praw zwierząt, Oxford University Press, 2011
2012
L. Kemmerer. Animals and World Religions, Oxford-New York, 2012
K. K. Smith Governing Animals: Animal Welfare and the Liberal State, Oxford University Press, 2012
2013
R. GarnerA Theory of Justice for Animals: Animal Rights in a Nonideal World, Oxford University Press, 2013
2014
Political Animals and Animal Politics. red. Marcel Wissenburg & David Schlosberg, Palgrave Macmillan, 2014
J. Tymieniecka-Suchanek (red). Człowiek w relacji do zwierząt, roślin i maszyn w kulturze. T. 2: Od humanizmu do posthumanizmu. Wyd. UŚ, 2014 Pdf.: https://wydawnictwo.us.edu.pl/sites/wydawnictwo.us.edu.pl/files/czlowiek_w_relacji_do_zwierzat_t_2_czw_st.pdf
R. Tannahill. Historia kuchni, Warszawa, 2014
2015
G. L. Francione, A. Charlton, Animal Rights. The Abolitionist Approach. Exem-pla Press, 2015
Zwierzęta i ich ludzie. Zmierzch antropocentrycznego paradygmatu. Red. Anna Barcz, Dorota Łagodzka, Wydawnictwo IBL PAN, 2015.
C. Dayan. With Dogs at the Edge of Life. Columbia University Press, 2015
2016
J. Urbański. Społeczeństwo bez mięsa. Socjologiczne i ekonomiczne uwarunkowania wegetarianizmu. Znak, 2016
R. Garner, S. O’Sullivan. The Political Turn in Animal Ethics. Rowman & Littlefield, 2016
2017
S. Donaldson, W. Kymlicka Animals in Political Theory. In: Oxford Handbook of Animal Studies, Oxford Univ. Press, 2017
E. Baratay. Zwierzęta w okopach. Zapomniane historie, Gdańsk, 2017
2018
S. Donaldson. W. Kymlicka, Zoopolis. teoria polityczna zwierząt. Wyd. Oficyna 21, 2018
Critical Animal Studies: Toward Trans-Species Social Justice, eds. Atsuko Matsuoka and John Sorenson. Rowman & Littlefield International, 2018
A.Cochrane. Sentientist Politics: A Theory of Global Inter-Species Justice. Oxford University Press, 2018.
Hołownia, Szymon. Boskie zwierzęta. Wydawnictwo Znak 2018
2019
S. Donaldson, W. Kymlicka. Zoopolis.Teoria polityczna praw zwierząt. Przeł. Maria Wańkowiczowa i Michał Stefański. Wydawnictwo Oficyna 21, 2019.
2020
H.S. Salt. Prawa zwierząt a postęp społeczny, Fundacja „dzień dobry! kolektyw kultury”, 2020
O. Kielak. Zwierzęta domowe w języku i kulturze, Wydawnictwo UMCS, 2020
H. Mamzer (red.), Różnice kulturowe w traktowaniu zwierząt. Wyd. Atut, 2020
2021
S. Taylor. Bydlęce brzemię. Wyzwolenie ludzi z niepełnosprawnością i zwierząt. Filtry, 2021
2022
C. Adams. Polityka seksualna mięsa, Wyd. Oficyna 21, 2022
S. Sylwia. Smród, krew i łzy. Włącz myślenie, bądź zmianą. Krytyka Polityczna, 2022
J. Mohnhaupt. Zwierzęta w Trzeciej Rzeszy, Wydawnictwo Poznańskie, 2022
2023
P. Singer. Animal Liberation Now, HarperCollins, 2023
D. J. Wadiwel, Animals and Capital, Edinburgh University Press, 2023
R. N. Fasel & S. C. Butler. Animal Rights Law, Hart Publishing, 2023
2024
Positive Duties to Wild Animals, Routledge, 2024
M. Motamedi Fraser. Dog Politics: Species Stories and the Animal Sciences, Wydawnictwo: Manchester University Press, 2024
2025
K. Skowron-Baka Feminizm to weganizm. Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2025
Socjologia relacji międzygatunkowych. Red. Łucja Lange, Wydawnictwa LangeL, 2025
Książki o zwierzętach z dziedziny prawa. Wybór
1995
Antologia praw zwierząt. Wojciech Owczarz (red.). Klub Gaja, 1995
2007
T. Pietrzykowski. Spór o prawa zwierząt. Sonia Draga, 2007
2010
J. Schaffner. An Introduction to Animals and the Law, Palgrave Macmillan, 2010
2011
P. Frasch, K. Hessler, S. Kutil, S. Weisman. Animal Law in a Nutshell, West, 2011
G. McEwen. Animal Law: Principles and Frontiers, Barristers Animal Welfare Panel, 2011
D. Favre. Animal Law: Welfare, Interests, and Rights, Aspen Publishers, 2011
L. Bisgould. Animals and the Law, Irwin Law, Irwin Law, 2011
P. Waldau. Animal Rights: What Everyone Needs to Know, Oxford University Press, 2011
2012
M. Michel, D. Kühne, J. Hänni. Animal Law: Developments and Perspectives in the 21st Century , Dike Verlag, 2012
Alasdair Cochrane. Animal Rights Without Liberation, Columbia Univ. Press, 2012
2013
M. P. Brewster & C. L. Reyes. Animal Cruelty: A Multidisciplinary Approach to Understanding
I. Robertson Animal Law and Welfare: Foundational Concepts. Carolina Academic Press, 2013
R. Mead Nonprofit Animal Law, Russ Mead, 2013
2014
Książka o prawach zwierząt. Fundacja Czarna Owca Pana Kota, 2014
A. Perdue & R. Lockwood. Animal Cruelty and Freedom of Speech: When Worlds Collide, Purdue University Press, 2014
S. Waisman, P. Frasch & B. Wagman. Animal Law: Cases and Materials, 5th ed. Carolina Academic Press, 2014
2015
D. Cao. Animals in China: Law and Society, Palgrave Macmillan, 2015
C. M. Cusack. Animals and Criminal Justice, Transaction Publishers, 2015
2016
Jak Polacy znęcają się nad zwierzętami. Fundacja Czarna Owca Pana Kota, 2016
A. Karp. Understanding Animal Law, Carolina Academic Press, Carolina Academic Press, 2016 2018 D. S. Favre Respecting Animals: A Balanced Approach to Our Relationship with Pets, Food, and Wildlife, Prometheus Books, 2018
2017
Sprawiedliwość dla zwierząt. Red. Barbara Błońska, Włodzimierz Gogłoza, Witold Klaus, Dagmara Woźniakowska-Fajst. Instytut Nauk Prawnych PAN i Otwarte Klatki, Warszawa 2017 https://depot.ceon.pl/bitstream/handle/123456789/19884/blonska_gogloza_klaus_wozniakowska-fajst_sprawiedliwosc_dla_zwierzat.pdf
2019
J. Helios, W. Jedlecka (red.), Prawo zwierząt do ochrony przed cierpieniem, Wydawnictwo Adam Marszałek, 2019
K. Kuszlewicz, K. Prawa zwierząt. Praktyczny przewodnik, Wolters Kluwer, 2019
2020
M. Gurowska, M. Rosińska, A. Szydłowska, A. Budując wspólnotę ludzko-nie-ludzką, Fundacja Bęc Zmiana, 2020
H. S. Salt. Prawa zwierząt a postęp społeczny, Fundacja „dzień dobry! kolektyw kultury”, 2020
2021
P. Waldau. Prawa zwierząt. Co każdy powinien wiedzieć, PWN, 2021
2022
Pietrzykowski, T. Prawo ochrony zwierząt. Pojęcia, zasady, dylematy, Wolters Kluwer, 2022
Przestępstwa przeciwko zwierzętom. Fundacja Czarna Owca Pana Kota i Stowarzyszenie EKOSTRAŻ, 2022
2023
I. Offor Global Animal Law from the Margins: International Trade in Animals and Their Bodies Routledge, 2023.
2024
J. Birch The Edge of Sentience: Risk and Precaution in Humans, Other Animals, Oxford University Press. 2024
2025
R. Fasel, A. Olusegun. Animals and the Constitution: Towards Sentience-based Constitutionalism. Oxford University Press, 2025
Animal Protection in Poland as a Challenge for Criminal Law and Criminology, red. D. Dajnowicz-Piesiecka, Difin, 2025
Książki o zwierzętach z dziedziny filozofia i etyki. Wybór
1971
R. Godlovitch, S. Godlovitch, J. Harris. Animals, Men and Morals: An Inquiry into the Maltreatment of Non-humans, 1971
2009
T. Ślipko. Bioetyka. Najważniejsze problemy. Wyd. Petrus, 2009
A. Ganowicz-Bączyk. Spór o etykę środowiskową. Wyd WAM, 2009
2010
P. Singer, Wyzwolenie zwierząt (polskie wydanie), Wydawnictwie Marginesy, 2010
2011
P. Singer, Peter (red.), W obronie zwierząt. Wydawnictwie Czarna Owca, 2011
M. Toussaint-Samat, M. Historia naturalna i moralna jedzenia, Warszawa, 2011 (II wyd.)
2012
P. Singer, J. Mason. Etyka, a to co jemy. Wyd. Czarna Owca, 2012
L. Gruen. Ethics and Animals: An Introduction. Cambridge University Press, 2012
2013
D. Probucka. Filozoficzne podstawy idei praw zwierząt. Universitas. 2013
2014
E. Baratay. Zwierzęcy punkt widzenia, Inna wersja historii, Wydawnictwo w Podwórku, 2014
2015
D. Dzwonkowska i in. Filozofia wobec świata zwierząt. Wyd. Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. 2015
M. Calarco, Thinking Through Animals: Identity, Difference, Indistinction: Stanford University Press, 2015
T. Miligan. Animal Ethics: The Basics. Routledge, 2015
2016
U. Zarosa. Status moralny zwierząt. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2016.
2017
E. Łoch, D. Piechota, A. Trześniewska (red.), Między empatią a okrucieństwem, Wydawnictwo Naukowe Katedra, 2018
K. Smykowski. Eksperymenty medyczne z wykorzystaniem zwierząt. Wyd. KUL, Lublin, 2017
2018
P. Singer. Wyzwolenie zwierząt, Wydawnictwo Marginesy, 2018
J. Kapela. Polskie mięso. Jak zostałem weganinem i przestałem się bać, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2018
D. Gzyra. Dziękuję za świńskie oczy. Jak krzywdzimy zwierzęta”. Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2018
I. Rabizo. W kieracie ubojni. Zwierzęta i ludzie w przemyśle mięsnym, Oficynę Wydawniczą Bractwo Trojka2018
2019
M. Joy. Ponad przekonaniami. Weganie, wegetarianie i mięsożercy przy jednym stole, Marginesy, 2019
H. Mamzer, A. Żok (red.), Bezpieczne czy zniewolone? Szkice o zwierzętach, Oficyna Wydawnicza Epigram, 2019
2020
D. Probucka. Etyczne potępienie myślistwa. Universitas, 2020
A. Gruber. Dramat zwierząt domowych, Wydawnictwo Feeria, 2020
M. Huemer. Porozmawiajmy o jedzeniu zwierząt, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2020
E. Kupfer-Koberwitz. Zwierzęcy bracia. Rozważania o etycznym życiu, Hatteria.pl, 2020
H. Mamzer. Opieka nad zwierzętami: wyzwania etyczne i społeczne. Wyd. Atut, 2020
2021
H. Mamzer (red.), Dobre dla zwierząt. Pozytywne przemiany w relacjach ludzko-nie-ludzkich. Wyd. Atut, 2021
2022
M. Calarco. Kwestia zwierzęca od Heideggera do Derridy, Wydawnictwo WBPiCAK, 2022
J. Hańderek. Filozofia wegańska, Centrum Kultury „Dworek Białoprądnicki”, 2022
2023
T. Višak. Capacity for Welfare Across Species, Oxford University Press, 2023
2024
O. Horta. Po stronie zwierząt, Słowo/Obraz/Terytoria, 2024
J. Bircha The Edge of Sentience: Risk and Precaution in Humans, Other Animals, and AI, New York: Oxford University Press, 2024
2025
K.R. Valpey. Yoga and animal Ethics. Palgrave Macmillan, 2025
Dylematy moralne w relacjach ludzko-nie-ludzkich, Red. H. Mamzer, P. Białas, Currenda, 2025.
C. Phillips. Towards an Ethical Approach to Animals. A Life Learning about Animal Welfare. Springer, 2025


