Salij, Jacek. Gwiazdy ludzie zwierzęta. W Drodze, 2009

Czy człowiek pochodzi od małpy, czy od Boga? Jaki był początek i jaki będzie koniec świata? Czy świat jest dobry? Czy istnieją cywilizacje pozaziemskie? Jak oceniać zabijanie zwierząt? Czy w niebie będą zwierzęta?
Takie tematy podejmuje w swojej nowej książce o. Jacek Salij. Odwołując się do wielkich mistrzów myśli chrześcijańskiej jak i współczesnych doświadczeń autor pomaga na nowo przemyśleć podstawowe pytania dotyczące świata, natury, Bożego planu i miejsca człowieka w stworzeniu.


Chrześcijańska literatura faktu i publicystyka

Adam, Margaret, Clough David L., Grumett David. A Christian Case for Farmed Animal Welfare. Animals 2019, 9, 1116

Chlewicki, Maciej. Chrześcijaństwo a współczesne pojmowanie relacji człowiek – zwierzę. Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria

Gawryś, Cezary. Proboszcz, ludzie i zwierzęta. Dwóch włóczęgów, dwóch przyjaciół. Więź 1998, 7 (477), s.60

Hołownia, Szymon. Boskie zwierzęta. Wydawnictwo Znak 2018

Hryniewicz, Wacław. Chrześcijaństwo a świat przyrody. Znak. czerwiec 2008, nr 637

Jaromi, Stanisław. Idea franciszkańska. Wielkie problemy współczesności i nasze małe odpowiedzi. Bratni Zew 2018

Jaromi Stanisław. Boska Ziemia. Wydawnictwo Znak, 2019.

Jaeschke, Tomasz. Stanisławska Irena A., Sumińska, Dorota. Nieboskie stworzenia. Jak kościół wyklucza. Krytyka Polityczna, 2019.

Kardas, Antoni. Dlaczego Bóg pozwala na cierpienie?

Kardas Antoni. Krótki szkic teologii zwierząt.

Kardas Antoni. Pro-life dla wszystkich.

Knabit, Leon. Czy zwierzęta mają duszę? Wydawnictwo: Nemrod 2006

Kowalczyk, Dariusz. Czy zwierzęta będą z nami w niebie? https://www.fronda.pl/a/ks-prof-dariusz-kowalczyk-sj-czy-zwierzeta-beda-z-nami-w-niebie,117405.html

Kulbat, Waldemar. Nasi wierni przyjaciele. Niedziela Łódzka, 2012, 34

Moltmann J. Bóg w stworzeniu, Znak 1995

Mroczkowski, Ireneusz (ks. prof.). Ubój rytualny ( nagranie wystąpienia na youtube)

Nowosielski, Jerzy. O herezjach i naszych braciach mniejszych. W: Z. Podgórzec. Mój Chrystus. Rozmowy z Jerzym Nowosielskim. Wyd. Łuk, 1993, s. 29-59

Pieńkowski Grzegorz. Na początku było inaczej - jak zmieniliśmy naszą postawę wobec zwierząt

Stanisław Musiał. Także zwierzęta będą nas sądzić. Tygodnik Powszechny, 2001, 2

Rogowski, Roman E. (ks.). Zwierzęta – nasi mniejsi bracia. Więź, 1998, 7 (477)

Salij, Jacek. Gwiazdy ludzie zwierzęta. W Drodze, 2009

Salij, Jacek. Stosunek do zwierząt. W: Szukającym drogi. W drodze. ydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów     http://mateusz.pl/ksiazki/js-sd/Js-sd_57.htm

Salij, J. O zabijaniu i jedzeniu mięsa. W: Poszukiwania w wierze. 1998 https://opoka.org.pl/biblioteka/T/TD/poszukiwania/o_zabijaniu_zwierz.html

Salij, Jacek. O niejedzeniu mięsa. https://m.fronda.pl/a/o-jacek-salij-op-o-niejedzeniu-miesa,127745.html

Saturczak, Łukasz. Czy zwierzęta nam przebaczą (o Jerzym Nowosielskim) https://przekroj.pl/kultura/czy-zwierzeta-nam-przebacza-lukasz-saturczak

Skrudlik, Mieczysław. Chrystianizm a świat zwierzęcy. Armoryka 2016 (pierwsze wydanie 1938)

Świerczek, Zbigniew. Ekologia, kościół i święty Franciszek. WSD oo. Franciszkanów 1990

Smith, R.L., Tripp M. Animal Welfare: Through The Cross. Gentle Lamb Publishing, 2012

Zdziechowski. Marian. O okrucieństwie

Zioło, Michał. Litery na pisaku. M jak matecznik. Więź 21 września 2017. https://wiez.pl/2017/09/21/litery-na-piasku-m-jak-matecznik/

Monograficzne zeszyty czasopism

ETHOS - Monograficzny zeszyt czasopisma ETHOS  kwartalnika Instytutu Jana Pawła II KUL (2013, 26, 2(102)) pt. Nasi “bracia mniejsi” poświęcony zwierzętom. SPIS TREŚCI

TYGODNIK POWSZECHNY – monograficzny zeszyt czasopisma “Tygodnik Powszechny” pt. Zwierzenia zwierząt. 2019, wydanie specjalne nr. 3 (11)

WIĘŹ - monograficzny zeszyt czasopisma Więź, 1998, 7 (477) poświęcony zwierzętom pt. Zwierzęta, nasi bracia mniejsi Spis treści.

(m.in: Zwierzęta – nasi mniejsi bracia – ks. Roman E. Rogowski; Zwierzęta a człowiek rozumny. Andrzej Friszke; Zwierzęta w prawie stanowionym. Teresa Liszcz; Cierpienia dzikich zwierząt. Adam Wajrak; Proboszcz, ludzie i zwierzęta Dwóch włóczęgów, dwóch przyjaciół-Cezary Gawryś; Muszka, Maks i Sonia. Andrzej Friszke; Nasze psy -Agnieszka Magdziak-Miszewska; Czy tylko człowiek będzie zbawiony? - ks. Henryk Paprocki; Święty Franciszek i jego brat Słońce — Mikołaj Dubinin OFMConv. ; Krótki przewodnik po domu i zagrodzie Ottona Rohde - Marek Melnyk; Jeden świat, jeden mózg. Metalogika metafizyki. Piotr Wojciechowski)

 

ZNAK – monograficzny zeszyt pt. „O cierpieniu zwierząt”, 2008,  637 (6)

 


Tradycja, apokryfy, Święci, świadectwa

Jaromi, Stanisław. Idea franciszkańska. Wielkie problemy współczesności i nasze małe odpowiedzi. Bratni Zew 2018

Starowiejski, Marek. Zapytaj zwierząt, pouczą, czyli opowiadania wczesnochrześcijańskich pisarzy o zwierzętach. WAM 2014

Świerczek, Zbigniew. Ekologia, kościół i święty Franciszek. WSD oo. Franciszkanów 1990

 

 


Dokumenty i nauczanie Kościoła

 

Jan Paweł II. Encyklika „Sollicitudo Rei Socialis”

„[…] nie można bezkarnie używać różnego rodzaju bytów, żyjących czy nieożywionych — składników naturalnych, roślin, zwierząt — w sposób dowolny, jedynie według własnych potrzeb gospodarczych. Przeciwnie, należy brać pod uwagę naturę każdego bytu oraz ich wzajemne powiązanie w uporządkowany system, którym właśnie jest kosmos”

 

Jan Paweł II. Pielgrzymka do Polski w 1999 r. Liturgia Słowa z Zamościa, 12.06.1999

Dziś Ewangelię o nawiedzeniu odczytujemy na ziemi zamojskiej. (...) Opatrznościowe umieszczenie sceny nawiedzenia Maryi w wyjątkowej oprawie piękna tego miasta i tej ziemi, przywodzi na myśl biblijny zapis stworzenia, który otrzymuje swoje wyjaśnienie i niejako dopełnienie w tajemnicy Wcielenia. Według tego biblijnego zapisu, Bóg w kolejnych dniach stworzenia, patrzył niejako na dzieło swojego zamysłu i widział, że wszystko, co uczynił było dobre. Nie mogło być inaczej. Harmonia stworzenia odzwierciedlała bowiem wewnętrzną doskonałość Stwórcy. Na końcu uczynił Bóg człowieka. Uczynił go na obraz i podobieństwo swoje. Jemu zawierzył całą wspaniałość świata, aby ciesząc się nim i korzystając z jego dóbr, w sposób wolny i rozumny twórczo współpracował w doskonaleniu Bożego dzieła. I mówi Pismo, że wtedy Bóg widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre (Rdz 1, 31).

Jednakże po pierworodnym upadku człowieka, świat, jako jego szczególna własność, podzielił niejako jego los. Grzech nie tylko zerwał więź miłości pomiędzy człowiekiem i Bogiem, zburzył jedność pomiędzy ludźmi, ale również zakłócił harmonię całego stworzenia. Cień śmierci padł nie tylko na rodzaj ludzki, ale także na wszystko, co z woli Bożej miało istnieć niejako dla człowieka.

Jeżeli jednak mówimy o współudziale świata w skutkach ludzkiego grzechu, to zdajemy sobie sprawę, że świat ten nie mógł być również pozbawiony udziału w Bożej obietnicy odkupienia. Czas spełniania się tej obietnicy dla człowieka i całego stworzenia nadszedł, gdy Maryja za sprawą Ducha Świętego stała się Matką Bożego Syna. On jest pierworodnym całego stworzenia (por. Kol 1, 15). Wszystko, co stworzone, odwiecznie było w Nim. Jeżeli przychodzi na świat, to - jak mówi św. Jan - przychodzi do swojej własności (por. J 1, 11). Przychodzi, ażeby to wszystko, co stworzone na nowo ogarnąć, aby zapoczątkować dzieło odkupienia świata, ażeby przywrócić stworzeniu jego pierwotną świętość i godność. Przychodzi, ażeby samym swoim przyjęciem ukazać nam tę szczególną godność natury stworzonej.

Kiedy wędruję po polskiej ziemi, od Bałtyku, przez Wielkopolskę, Mazowsze, Warmię i Mazury, kolejne ziemie wschodnie od Białostockiej aż do Zamojskiej, i kontempluję piękno tej ojczystej ziemi, uprzytamniam sobie ten szczególny wymiar zbawczej misji Syna Bożego. Tu z wyjątkową mocą zdaje się przemawiać błękit nieba, zieleń lasów i pól, srebro jezior i rzek. Tu śpiew ptaków brzmi szczególnie znajomo, po polsku. A wszystko to świadczy o miłości Stwórcy, o ożywczej mocy Jego Ducha i o odkupieniu, którego Syn dokonał dla człowieka i dla świata. Wszystkie te istnienia mówią o swojej świętości i godności, które odzyskały wtedy, gdy Pierworodny z całego stworzenia przyjął ciało z Maryi Dziewicy.

Jeżeli dziś mówię o tej świętości i godności, to czynię to w duchu dziękczynienia Bogu, który tak wielkich dzieł dokonał dla nas, a równocześnie czynię to w duchu troski o zachowanie dobra i piękna, jakim Stwórca obdarował ten świat. Istnieje bowiem niebezpieczeństwo, że to, co tak cieszy oczy i raduje ducha, może ulec zniszczeniu. Wiem, że biskupi polscy wyrażali taki niepokój już przed dziewięciu laty, zwracając się do wszystkich ludzi dobrej woli w liście pasterskim na temat ochrony środowiska. Słusznie pisali, że "każda działalność człowieka jako istoty odpowiedzialnej ma swój wymiar moralny. Degradacja środowiska godzi w dobro stworzenia ofiarowane człowiekowi przez Boga-Stwórcę jako nieodzowne dla jego życia i rozwoju. Istnieje powinność należytego korzystania z tego daru w duchu wdzięczności i szacunku. Z drugiej zaś strony świadomość, że dar ten przeznaczony jest dla wszystkich ludzi, stanowi dobro wspólne, rodzi również właściwe zobowiązanie względem drugiego człowieka. Dlatego też uznać trzeba, że wszelkie działania, które nie uwzględniają prawa Boga do swego dzieła, jak i prawa człowieka obdarowanego przez Stwórcę, sprzeciwiają się przykazaniu miłości. (...) Trzeba zatem uświadomić sobie, że istnieje ciężki grzech przeciwko środowisku naturalnemu obciążający nasze sumienia, rodzący poważną odpowiedzialność przed Bogiem-Stwórcą" (2.05.1989).

Jeżeli mówimy o odpowiedzialności przed Bogiem, to mamy świadomość, że tu już nie chodzi tylko o to, co we współczesnym języku zwykło się nazywać ekologią. Nie wystarczy upatrywać przyczyny niszczenia świata jedynie w nadmiernym uprzemysłowieniu, bezkrytycznym stosowaniu w przemyśle i rolnictwie zdobyczy naukowych i technologicznych, czy w pogoni za bogactwem bez liczenia się ze skutkami działań w przyszłości. Chociaż nie można zaprzeczyć, że takie działania przynoszą wielkie szkody, to jednak łatwo dostrzec, że ich źródło leży głębiej, w samej postawie człowieka. Wydaje się, że to, co najbardziej zagraża stworzeniu i człowiekowi, to brak poszanowania dla praw natury i zanik poczucia wartości życia.

Prawo, które zostało przez Boga wpisane w naturę i które można odczytać za pomocą rozumu, skłania do poszanowania zamysłu Stwórcy - zamysłu, który ma na celu dobro człowieka. To prawo wyznacza pewien wewnętrzny porządek, który człowiek zastaje i który powinien zachować. Wszelkie działanie, które sprzeciwia się temu porządkowi, nieuchronnie uderza w samego człowieka.

Tak też dzieje się, gdy zanika poczucie wartości życia jako takiego, a w szczególności życia ludzkiego. Jak można skutecznie stawać w obronie przyrody, jeśli usprawiedliwiane są działania bezpośrednio godzące w samo serce stworzenia, jakim jest istnienie człowieka? Czy można przeciwstawiać się niszczeniu świata, jeśli w imię dobrobytu i wygody dopuszcza się zagładę nie narodzonych, prowokowaną śmierć starych i chorych, a w imię postępu prowadzone są niedopuszczalne zabiegi i manipulacje już u początków życia ludzkiego? Gdy dobro nauki albo interesy ekonomiczne biorą górę nad dobrem osoby, a nawet całych społeczności, wówczas zniszczenia powodowane w środowisku są znakiem prawdziwej pogardy dla człowieka. Trzeba, aby wszyscy, którym leży na sercu dobro człowieka na tym świecie, stale dawali świadectwo, że "szacunek dla życia, a przede wszystkim dla ludzkiej godności, jest podstawową zasadą zdrowego postępu ekonomicznego, przemysłowego i naukowego" (Orędzie na XXIII Światowy Dzień Pokoju, n. 7).

Wszystko przez Niego i dla Niego zostało stworzone. On jest przed wszystkim i wszystko w Nim ma istnienie. (...) Zechciał bowiem [Bóg], aby w Nim zamieszkała cała Pełnia, i aby przez Niego znów pojednać wszystko z sobą: przez Niego - i to, co na ziemi, i to, co w niebiosach, wprowadziwszy pokój przez krew Jego krzyża (Kol 1, 16-17. 19-20). Te słowa św. Pawła zdają się wytyczać chrześcijańską drogę obrony tego dobra, jakim jest cały stworzony świat. Jest to droga pojednania w Chrystusie. On przez krew krzyża i przez zmartwychwstanie przywrócił stworzeniu pierwotny porządek. Odtąd świat cały, a w jego centrum człowiek, został wyrwany z niewoli śmierci i zepsucia (por. Rz 8, 21), został niejako stworzony od nowa (por. Ap 21, 5) i nie istnieje już ku śmierci, ale ku życiu - ku nowemu życiu w Chrystusie.

Dzięki zjednoczeniu z Chrystusem człowiek odkrywa na nowo swoje miejsce w świecie. W Nim doznaje na nowo tej pierwotnej harmonii, jaka istniała pomiędzy Stwórcą, stworzeniem i człowiekiem, zanim uległa skutkom grzechu. W Nim też odczytuje na nowo to pierwotne wezwanie do czynienia sobie ziemi poddaną, które jest kontynuacją Bożego dzieła stworzenia, nie zaś nieopanowanym wykorzystywaniem.

Piękno tej ziemi skłania mnie do wołania o jej zachowanie dla przyszłych pokoleń. Jeśli kochacie tę ojczystą ziemię, niech to wołanie nie pozostanie bez odpowiedzi! Zwracam się w szczególny sposób do tych, którym powierzona została odpowiedzialność za ten kraj i za jego rozwój, aby nie zapominali o obowiązku chronienia go przed ekologicznym zniszczeniem! Niech tworzą programy ochrony środowiska i czuwają nad ich skutecznym wprowadzaniem w życie! Niech kształtują nade wszystko postawy poszanowania dobra wspólnego, praw natury i życia! Niech ich wspierają organizacje, które stawiają sobie za cel obronę dóbr naturalnych! W rodzinie i w szkole nie może zabraknąć wychowania do szacunku dla życia, dla dobra i piękna. Wszyscy ludzie dobrej woli winni współdziałać w tym wielkim dziele. Każdy z uczniów Chrystusa niech weryfikuje styl swego życia, aby słuszne dążenie do pomyślności nie zagłuszyło głosu sumienia, które waży to, co słuszne i prawdziwie dobre. (...)

 

Franciszek Encyklika Laudato si’  24 maja 2015  poświęcona trosce człowieka o ziemię i naturę

 

abp Grzegorz Ryś. Komentarze do encykliki “Laudato si” dla uczestników rekolekcji zorganizowanych przez Znak i warszawski Klub Inteligencji Katolickiej w Laskach w styczniu 2016 r. Nagranie zrealizowane przez DEON.pl

https://youtu.be/nfHZrOoIYkU

 

Homilia abp Grzegorza Rysia “List od papieża Franciszka”

List Pasterski biskupów polskich z 2 maja 1989 r.

List pasterski Episkopatu Polski z 4 października 2018 r. "W trosce o wspólny dom "

List Pasterski Episkopatu Polski na niedzielę Miłosierdzia 2019 r.  „Wolontariat w służbie miłosierdzia”

 

Kardynał Joseph Ratzinger (Benedykt XVI)

„[…] produkcja przemysłowa – […] ta degradacja żywych istot, zamienionych w towar, rzeczywiście wydaje mi się sprzeczna ze stosunkiem człowieka do zwierzęcia, jaki przewija się w Biblii”. Kardynał Ratzinger (Benedykt XVI) w wywiadzie-rzece, pytany o kwestię wykorzystywania i jedzenia zwierząt. (Bóg i świat. Z kardynałem Josephem Ratzingerem rozmawia Peter Seewald, Kraków 2005, s.72.


Zwierzęta w chrześcijańskiej filozofii i bioetyce

 

Berkman, John. Are We Addicted to the Suffering of Animals ? Animal Cruelty and the Catholic Moral Tradition 

Berkman, John, Deane-Drummond, Celia. Catholic Moral Theology and the Moral Status of Non-Human Animals

Hryniewicz, Wacław. Chrześcijaństwo a świat przyrody. Znak. czerwiec 2008, nr 637

Camosy, Charles. For love of animals: Christian ethics, consistent action. Franciscan, 2013

Hryniewicz, Wacław. Człowiek pośród stworzeń. W: Nad przepaściami wiary. Znak, 2001, s. 7-26

Kardas, Antoni. Pro-life dla wszystkich.

Kościół i nauka w obliczu ekologicznych wyzwań. Źródła, inspiracje i konteksty encykliki Laudato si’. Red. J. Poznański, S. Jaromi. Akademia Ignatianum/WAM, Kraków 2016.

Linzey, Andrew, Yamamoto, Dorothy. Ed., Animals on the Agenda: Questions About Animals for Theology and Ethics. London, SCM 1998

Pinches, Charles R., McDaniel, Jay B. ed. Good News for Animals? Christian Approaches to Animal WellBeing. Orbis, 1993

Prawa zwierząt według o. prof. Tadeusza Ślipko. (Portal Świeto Stworzenia)

Probucka, Dorota. Etyczne potępienie myślistwa. Universitas, 2020

Probucka, Dorota. Filozoficzne podstawy idei praw zwierząt. Universitas. 2013

Preece, Rod, Fraser D. The Status of Animals in Biblical and Christian Thought : A Study in Colliding Values 

Rogowski, Roman. Teoekologia. Offic. Wyd w Misji.2008

Smykowski, Krzysztof. Eksperymenty medyczne z wykorzystaniem zwierząt. Wyd. KUL, Lublin 2017.

Ślipko Tadeusz. Bioetyka. Najważniejsze problemy. Wyd. Petrus, 2009, Kraków

Ślipko, Tadeusz. Prawo zwierząt czy obowiązek człowieka? W Nurcie Franciszkańskim, 2002, 11.

Ślipko Tadeusz. Etyczne motywacje działań ekologicznych, w: „Chrześcijanin a świat stworzeń. „Co dalej czynić w zakresie ekologii?”, Celapo, 1989, Kraków, 4-7.

Ślipko Tadeusz. Etyczne motywacje działań ekologicznych, w: Dutkiewicz P. (red.), „Ochrona środowiska w świetle filozofii wartości, Wyd. UJ, Kraków 1992, 7-13.

Ślipko Tadeusz. Podstawy etyki środowiska naturalnego, „Chrześcijanin w Świecie”, 1985, 139, 56-66.

Ślipko Tadeusz. Sytuacje graniczne w etyce chrześcijańskiej, w: Probucka D, (red.), „Etyka wobec sytuacji granicznych”, Wyd. Impuls, Kraków 2007, 15-20.

Steck, Ch. All God’s Animals: A Catholic Theological Framework for Animal Ethics, 2019, Georgetown University Press

Tillich Paul. Morality and Beyond 1969

Wierzbicki, Alfred M. Why does personalism turn towards animal ethics? Philosophy Study, 2014, 3(31), 232-236

 

ETHOS – Monograficzny zeszyt czasopisma ETHOS  kwartalnika Instytutu Jana Pawła II KUL (2013, 26, 2(102)) pt. Nasi “bracia mniejsi” poświęcony zwierzętom.

SPIS TREŚCI:

JAN PAWEŁ II – Pokój z Bogiem Stwórcą. Pokój z całym stworzeniem (fragmenty Orędzia na XXIII Światowy Dzień Pokoju, 1 I 1990)

Roger D. SORRELL – Świętego Franciszka kazanie do ptaków. Przezwyciężenie tradycji i nowa postawa wobec stworzenia (tłum. D. Chabrajska)
Małgorzata KOWALEWSKA – Hildegarda z Bingen o człowieku i jego „braciach mniejszych”

Jacek LEJMAN – Filozoficzne źródła naszego stosunku do zwierząt. O aksjologicznym statusie zwierząt i ludzi
Przemysław GUT, Arkadiusz GUT – Argumenty Kartezjusza przeciwko myśleniu zwierząt

Zbigniew WRÓBLEWSKI – Subiektywność i dobro. Ontologiczne przesłanki życzliwości dla zwierząt
Ralph R. ACAMPORA – O cielesnym współodczuwaniu. (tłum. D. Chabrajska)
Joel MARKS – Amoral Animal Rights
Joel MARKS – Prawa zwierząt na gruncie amoralizmu (tłum. D. Chabrajska)

Maciej TROJAN, Agnieszka KACZMARCZYK, Justyna SZYMAŃSKA – Jak czytać zwierzęcy umysł? Wybrane zagadnienia psychologii porównawczej jako przykład badań nad funkcjami umysłu i intencjonalnością zachowania zwierząt
Jessica PIERCE, Marc BEKOFF – Przywrócić dziką sprawiedliwość. Co wiemy o sprawiedliwości w społecznościach zwierzęcych i dlaczego ma ona znaczenie (tłum. D. Chabrajska)
James A. SERPELL – Wyjść poza reakcję na „schemat dziecięcości”. Antropomorfizm i dobór antropomorficzny (tłum. D. Chabrajska)

Zbigniew CHOJNOWSKI – Bestiarium Romana Brandstaettera. Zwierzęta w wyobraźni poety
Wiesław BATOR – Święte – przeklęte – pozbawione duszy. O traktowaniu zwierząt w doktrynach i praktykach religii świata

Bohdan KRÓLIKOWSKI – Ułańska służba. „Grzmot” i inni

Ks. Alfred M. WIERZBICKI – Spór o ubój rytualny – kolizja racji absolutnych


Zwierzęta w Biblii

Chrostowski, Waldemar. Status zwierząt w Biblii. Forum Teologiczne 2005, 6, 7-22

Chrostowski, Waldemar. Miłość do stworzeń na kartach Biblii. Paedagogia Christiana, 2011, 2, 28

Clough, David L. All God's Creatures: Reading Genesis on Human and Non-human Animals. In: Reading Genesis After Darwin. Stephen C. Barton and David Wilkinson [eds.]. Oxford University Press, 2009, 145-162

Czaczkowska, Iga. Pomiędzy potopem a tęczą. KUL. Lublin 1998

Hołownia, Szymon. Boskie zwierzęta. Wydawnictwo Znak 2018

Jaromi, Stanisław. Boska Ziemia. Wydawnictwo Znak, 2019.

Preece, Rod, Fraser D. The Status of Animals in Biblical and Christian Thought : A Study in Colliding Values 

Steck, Ch. All God’s Animals: A Catholic Theological Framework for Animal Ethics, 2019, Georgetown University Press

Stanek-Czerny, Grażyna, Piliszewska Anna [red.] Zwierzę – człowiek –Bóg. Academia Ignatianum/WAM 2017

 


Teologia o zwierzętach

Berkman, John, Deane-Drummond, Celia. Catholic Moral Theology and the Moral Status of Non-Human Animals. Journal of Moral Theology, 2014, vol, 3, nr 2 

Berkman, John. Must We Love Non-Human Animals? A Post-Laudato Si' Thomistic Perspective. New Blackfriars, 102: 322-338. https://doi.org/10.1111/nbfr.12615 

Clough, David. On animals. Vol. I. Systematic Theology. Bloomsbury, London 2012

Clough, David. On animals. Vol. II. Theological Ethics. Bloomsbury, London 2018

Clough, David. On Thinking Theologically About Animals: A Response’, Zygon 49:3 (2014), 764-71

Clough, David. Should Christians be vegan? 

Deane-Drummond, Celia, Artinian-Kaiser, Rebecca, Clough David. Ed., Animals as Religious Subjects. London: Bloomsbury/T & T Clark, 2013

Deane-Drummond, Celia, Clough, David, ed., Creaturely Theology: On God, Humans and Other Animals, London: SCM, 2009

Czaczkowska, Iga. Pomiędzy potopem a tęczą. Ekumeniczne studium stworzenia. Wydawnictwo KUL, Lublin 1998

Grey, Carmody. Creation, Evil and Suffering. In The Oxford Handbook of Creation. OUP. 2019

Grey, Carmody. In Defence of Biodiversity: Biodiversity in Ecology and Theology. In Theology and Ecology Across the Disciplines: On Care For Our Common Home. T&T Clark, 2018

Grey, Carmody. Theology, Science and Life, 2019

Grey, Carmody. The Only Creature God Willed For Its Own Sake: Anthropocentrism in Laudato Si and Gaudium et Spes. Modern Theology, 2020, 36(4), 865-883.

Grey, Carmody. Time and Measures of Success: Interpreting and Implementing Laudato Si. New Blackfriars, 2019, 101(1091), 5-28.

Grey, Carmody. Only Theology Saves Culture: Overcoming Nature-Culture Dualism in Modernity and Postmodernity. Tijdschrift voor Theologie 2015, 55(4), 325-337.

Hryniewicz, Wacław. Chrześcijaństwo a świat przyrody. Znak. czerwiec 2008, nr 637

Hryniewicz, Wacław. Człowiek pośród stworzeń. W: Nad przepaściami wiary. Znak,2001, s. 7-26

Jan Paweł II, Encyklika Sollicitudo rei socialis, 34 (postrzeganie świata pozaludzkiego)

Johnson, Elizabeth A.: Ask the Beasts: Darwin and the God of Love. A&C Black, 2014

Jones, Deborah Jones, The School of Compassion: A Roman Catholic Theology of Animals, Gracewing, 2009

Antoni Kardas. Krótki szkic teologii zwierząt.

Linzey, Andrew. Teologia zwierząt. WAM 2010

Nellist, Christina. A theological perspective on the interconnection of climate change, dietary choices and animal suffering

Moltmann J. Bóg w stworzeniu, Znak 1995

Remele, Kurt. Von Hermelinen, Menschen und Gott: christliche Tierethik. In: Edith Riether, Michael Noah Weiss (Hrsg.): Tier – Mensch – Ethik (= Schriftenreihe der Initiative Weltethos Österreich. Bd. 5). Lit, Münster, 2012, s. 169–188.

Remele, Kurt . Die Würde des Tieres ist unantastbar. Eine neue christliche Tierethik (Godność zwierzęcia jest nienaruszalna. Nowa chrześcijańska etyka zwierząt). Kevelaer: Butzon & Bercker, 2016.

Rogowski, Roman. Teoekologia. Offic. Wyd w Misji.2008

Rotzetter, Anton. Głaskane, tuczone, zabijane. Swięty Wojciech, 2012

Steck, Ch. All God’s Animals: A Catholic Theological Framework for Animal Ethics, 2019, Georgetown University Press

Stanek-Czerny, Grażyna, Piliszewska Anna [red.] Zwierzę – człowiek –Bóg. Academia Ignatianum/WAM 2017

Stanek-Czerny, Grażyna, Piliszewska Anna [red.] Zwierzę – człowiek –Bóg. Academia Ignatianum/WAM 2017

Tillich, Paul. Teologia systematyczna (Rozdział: O Istnieniu i Chrystusie). Kęty 2005.

 

W 2014 roku cały numer czasopisma Journal of Moral Theology poświęcony był zwierzętom.


Chrześcijańskie organizacje, portale, czasopisma poświęcone zwierzętom

Organizacje

Chrześcijanie dla zwierząt  (Polska) - grupa nieformalna

Animal Interfaith Alliance  –   Organizacja pozarządowa zrzeszająca rozmaite fundacje religijne zajmujące się prawami zwierząt.  Stworzona po to aby stworzyć wspólną platformę komunikacji dla ludzi różnej religijności i wiary, aby ułatwić im działania na rzecz zwierząt. Wydaje czasopismo “Animal Spirit“.

Catholic  Concern for Animals   – fundacja zajmująca się prawami zwierząt w perspektywie katolickiej. Ma swoją filię w Polsce Catholic Concern for Animals – Poland . Wydaje czasopismo Arka

F.R.A Fraternité pour le respect Animal 

Chrétiens Unis pour la Terre - grupa chrześcijan angażujących się w ekologię, organizujca m.in kampanię Post dla Ziemi. 

 

St. Francis Alliance:  group of Catholics  committed to seeking a just and compassionate world for all creatures. Inspired by Pope Francis’s encyclical on integral ecology, Laudato Si’,

Catholic Community For Animals USA
Catholic Action for Animals 

PETA - People for the Ethical Treatment of Animals (PETA - na stronie tej organizacji pojawiają się artykuły dot. chrześcijańskiego podejścia do zwierząt (aby je odszukać trzeba użyć wyszukiwarki i wpisać „christian” lub „christainity”

The Anglican Society for the Welfare of Animals - Anglikańskie Stowarzyszenie na rzecz Dobrostanu Zwierząt

Christian Vegetarians & Vegans UK - Chrześcijańscy wegetarianie i weganie w Wielkiej Brytanii 

Christian Vegetarian Association (CVA) - Stowarzyszenie Chrześcijan Wegetarian w Stanach

Pan-Orthodox Concern for Animals - Prawosławni dla Zwierząt 

Sarx - fundacja w Wlk Brytanii której celem jest wspomaganie chrześcijan w ich działaniach na rzecz zwierząt i życia w zgodzie z Bożym stworzeniem

All Creatures. org (US)

The Alliance for Earth, Life, Liberty & Advocacy (AELLA) (US) The main goal of AELLA is to do whatever we can to raise global awareness, altering the way that humanity sees itself and the world around it. There is an extremely pointed need to educate the public in regard to the devastation that animal agriculture/animal exploitation is inflicting upon our planet and to organize against said impact

The Animal Interfaith Alliance (AIA) is a unique alliance of faith based, animal advocacy organisations which represent all the major faiths. It speaks out on the moral treatment of animals by drawing on the combined wisdom of all faiths, and it promotes social harmony by bringing the faith groups together on an issue they all share a concern for. AIA’s activities include animal advocacy through its letter writing campaigns and education through its magazine, Animal Spirit and social media.

Christian Animal Rights Association 

Ubuntu 4 Animals is dedicated to the legal, religious and cultural protection of animals from human abuse. Ubuntu 4 Animals came into being in November 2013 with our first project - an AVAAZ petition to Pope Francis calling on him to use his role to protect animals. Ubuntu 4 Animals works to develop and make available materials contributing to the emerging paradigm that puts the planet and all its inhabitants first. Add your Voice for the Animals is a vibrant Facebook Page for inspiring right relationship with Animals. https://www.togetherincreation.org/ubuntu-4-animals

Faith Action for Animals is a coalition of faith leaders who advocate on behalf of animals who are exploited, abused, tortured and slaughtered for food, research, fashion and entertainment. https://www.facebook.com/FaithActionForAnimals/

Instytuty Teologiczne

Institut für Theologische Zoologie  - Instytut, którego celem jest powiązanie odkryć biologii ewolucyjnej i behawioralnej i chrześcijańskiego obrazu człowieka.

Portale i strony internetowe zajmujące się dobrostanem zwierząt lub pokrewne

Caritas Laudato si' Ekologia integralna encykliki Laudato si’ w działaniu wspólnot Caritas i społeczności lokalnych – projekt realizowany przez Caritas Polska

Chrześcijanie dla zwierząt — facebookowa grupa dyskusyjna

Chrześcijanie dla zwierząt — fanpage

 

Ksiądz Jerzy zaprasza. Psy  – unikatowa strona Domu im. św. Jana Pawła II w Bydgoszczy, prowadzona przez ks. Jerzego Ptacha i członków pobliskiej parafii, poświęcona psom

Młodzi dla Środowiska – portal Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Diecezji Drohiczyńskiej

Nasz Wspólny Dom Jedna ze stron Klubów Tygodnika Powszechnego, poświęcona sprawom ekologii integralnej.

Święto Stworzenia – portal chrześcijańskich ekologów  tworzony przez członków Ruchu Ekologicznego św. Franciszka z Asyżu – REFA.

Światowy Ruch Katolików na rzecz Środowiska – Światowy Ruch Katolików na rzecz Środowiska zrzesza ponad 700 wspólnot, ruchów i organizacji katolickich w 120 krajach na całym świecie. W Polsce współpracujemy m.in. z Caritas Polska oraz Ruchem Ekologicznym Świętego Franciszka z Asyżu REFA. W Polsce

Fundacja Sanctus Nemus - organizacja, której głównym obszarem zainteresowania oraz działania jest wspieranie rozwoju świadomości ekologicznej w kontekście rozmaitych religii i rodzajów duchowości,

 

CreatureKind – portal stworzony z myślą o zmobilizowaniu Chrześcijan do troski o dobrostan zwierząt, zwłaszcza zwierząt hodowlanych, troski ufundowanej na wierze

Wegetarianizm, weganizm

Chrześcijaństwo a wegetarianizm -  opracowanie zrobione przez Christian Wegetarian Association ( także w j. polskim)

Chrétiens Unis pour la Terre - grupa chrześcijan angażujących się w ekologię, organizująca m.in kampanię Post dla Ziemi. 

Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Wegetarian (CVA) - międzynarodowa i międzywyznaniowa organizacja propagująca weganizm

Facebook

Weganizm chrześcijański – grupa prywatna zrzeszająca chrześcijan, którzy uważają że weganizm jest słusznym stylem życia

Wiara i ekologia – grupa prywatna dla chrześcijan w Polsce, którzy chcą powstrzymać ocieplenie klimatu i razem dbać o Boże stworzenie.

Modlimy się za zwierzęta – grupa publiczna której intencją jest wspólna modlitwa za zwierzęta

Orthodoxy and animals -  społecznośc dzieląca się  cytatami, obrazami i myslami na temat zwierząt w tradycji ortodoksyjnej.

 

Czasopisma

Animal Spirit   - czasopismo organizacji Animal Interfaith Alliance

The Ark  - czasopismo organizacji Catholic Concern for Animals


Ogden Nash. W świecie mułów nie ma regułów. Media Rodzina 2007.

Ogden Nash, znakomity poeta amerykański  w tłumaczeniu Stanisława Barańczaka.  Błyskotliwy, absurdalny, humor, zabawa ale i uważna obserwacja świata., także zwierząt Zbiorek 111 wierszy poety wybranych przez tłumacza.


Stanisław Barańczak. Zwierzęca zajadłość. Z zapisków zniechęconego zoologa. Wyd. A5, Poznań 1991.

Tomik poetycki, zawierający 29 zabawnych wierszy o zwierzętach opatrzonych rewelacyjnymi rysunkami Wojciecha Wołyńskiego.
Tomik skomponowany jest na zasadzie zwierzęcego alfabetu – każdej literze przysługuje jedno zwierzę (wyjątkiem jest tu litera K – uprzywilejowana aż dwoma zwierzakami, co zresztą autor skwapliwie tłumaczy), a każdemu opisanemu zwierzakowi towarzyszy genialna ilustracja, tworząca z tekstem poetyckim jedną całość, a nie będąca jedynie dodatkiem do wiersza.


Katarzyna Ryrych. Modlitwa

O Panie o szorstkiej sierści,

mówią, że wszystko możesz –

zatem wybaw nas wszystkich od śmierci

Boże ostępów i trzęsawisk Boże.

Wyprowadź nas gdzieś wysoko

na łąki niebieskie, szczęśliwe,

gdzie nie dostrzeże nas oko,

nie znajdą zastępy myśliwych.

Czy słyszysz, jak w Twoją stronę

dziś kierujemy swój głos?

To my, kulami rażone.

Zwierzęta, czarne jak noc.

O Panie o szablach ostrych,

mówią, że wszystko potrafsz,

więc zabierz swych braci i siostry

tam, gdzie ich kula nie traf.

Pójdziemy za Tobą w szeregu,

dopóki życie się tli,

czarnym pochodem po śniegu,

znaczonym plamami krwi.

Czy słyszysz, jak w Twoją stronę

dziś kierujemy swój głos?

To my, kulami rażone.

Zwierzęta, czarne jak noc.

A jeśli nie możesz ocalić

przed gradem myśliwskich kul,

gdy celny strzał nas powali,

niech ciałem nie szarpie ból. . .

Ciemność jak matki futro

niech będzie miękka i ciepła

. . .zanim nadejdzie jutro,

Boże, wyprowadź nas z piekła.

Czy słyszysz, jak w Twoją stronę

dziś kierujemy swój głos?

To my, kulami rażone.

Zwierzęta, czarne jak noc.